otoriteye başkaldırabilenlerden
bu adla anilan netten bir suru kitabi ucretsiz indirebildiginiz bir de proje var. sitenin adresi:
http://gutenberg.net/
archipelago arkadasimin sorusuna gelince,
matbaadan oncede cesitli yazili yayinlar basiliyordu ama bunlar el yazmalari oldugu icin oldukca pahaliydilar ve sadece kaymak tabaka insanlari bu yayinlari okuyabiliyordu. insanlar "yeter artik! parasiz oldugumuz icin cahil kalmak istemiyoruz" dediklerinde icat olundu matbaa teknigi. ve bugun gutenbergin kuzeni heidelbergdir matbaa tekniginin lideri.
ufak bir yanlisi duzeltmek istiyorum. avrupalilar matbaayi gutenbergin icaat ettigini savunurlar, halbuki isin asli bu degildir. ilk matbaa 2. yy'da cinde icat edilmistir ve uygur turkleri tarafindan gelistirilerek avrupaya tasinmistir. hatta avrupadan ve ibrahim muteferrikadan cok once, anadoluda cesitli tekniklerde matbaa basim ornekleri oldugu soylensede, arsivlerde simdiye kadar boyle bir kayida rastlanmamistir. uygur turkleri tarafindan avrupaya tasinan matbaa basim teknigi, gutenbergin dikkatini cekmis ve bir yatirimcidan kredi alarak ilk teknik matbaa makinasini gelistirmistir. gutenberg, kredi borcunu odeyemedigi icin bastigi kitaplara ve makinasine el konulmus ve sefil bir sekilde olmustur. avrupada gelistirilen matbaa makinasi 14. yy'da ispanyadan osmanli himayesine alinan yahudiler tarafindan osmanli topraklarina sokulmustur. bu yahudiler ilk matbaayi istanbula, ardindan da selanige kurmuslardir. daha sonra sivasli bir ermeni ve ardindan bir rum papazi tarafindan istanbulda acilan matbaalar birbirini izlemistir.
buradan anlasilacagi gibi, osmanli topraklarinda ilk matbaayi kuranin ibrahim muteferrika oldugu da buyuk bir yanlistir. ancak, ibrahim muteferrika ilk turk matbaacisidir diyebiliriz. aslinda ibrahim muteferrika turk de degildir ama konuyu o kadar uzatmamak gerek, diye dusunuyorum :)
